Gavrilova borba: Da li je Ferdinanda “ubio princip“? (1)

Pucanj koji je 28. Juna 1914. ubrzao tok istorije i iz korena izmenio dotadašnje ustrojstvo Starog kontinenta, ali i čitavog sveta, ponovo se u osvit stogodišnjice od početka Velikog rata našao pod lupom javnosti. Hoće li nastupajuća 2014. godina biti nova prekretnica za poimanje istorijske uloge Gavrila Principa i da li ćemo, kao nacija, voljom velikih sila prećutno biti okrivljeni za krvoproliće koje je usledilo nakon Sarajevskog atentata

Heroj ili terorista? Borac za ujedinjenje ili nacionalistički fanatik? Mediji se u poslednje vreme naprosto utrkuju da svoje, inače uglavnom banalne, prostačke i politizovane sadržaje, upotpune navodnim istorijskim i (pseudo)naučnim dilemama o nekakvim suprotstavljenim ideološkim pogledima na čin i žrtvu Gavrila Principa, mladog revolucionara i nacionalnog borca, rodom iz Obljaja kod Grahova. A dileme, zapravo, nema, niti je može biti. Naknadna istorijska pamet, uz nedostatak ozbiljne naučne rasprave, pogoduje očiglednim pokušajima vrednosne, moralne, ako hoćete i istorijske revizije Prvog svetskog rata.

ZAŠTO SE MENJA ISTORIJA: Svedoci smo svakodnevne zloupotrebe činjenica, koje imaju za cilj da se duh jednog vremena, kao i sâm čin ubistva tiranina, rekonstruišu van konteksta, po današnjim kriterijumima i iz sadašnjeg vremena, čitavih stotinu godina kasnije. Otuda i ideja o “teroristi” Principu, kojeg, po mišljenju pojedinih zapadnoevropskih, odnosno anglosaksonskih istoričara, smatraju čak i nekakvim prethodnikom Bin Ladena. Istih onih istoričara, dakle,  koji organizaciju “Mlada Bosna” – taj nacionalni, prosvetiteljski, oslobodilački i ujediniteljski pokret svih balkanskih naroda, koji je u svojoj biti upravo i nastao na idejama na kojima je izrasla gotovo čitava demokratska Evropa – diletantski i sa neskrivenim animozitetom porede sa Al-Kaidom? Krajnji ciljevi ove zakulisne, revizionističke kampanje su trojaki: prvo, tu je sve glasniji zahtev Berlina da se pri obeležavanju godišnjice izbijanja Velikog rata zapravo i ne pominju eksplicitno imena pobednika i poraženih. Odnosno da se ispod “istorijskog tepiha”, jednom za svagda, sakrije uloga i u Prvom i u Drugom svetskom ratu poražene Nemačke, koja time – ruku pod ruku sa nekadašnjim francuskim, britanskim i američkim protivnicima, a potonjim, hladnoratovskim i današnjim saveznicima – želi da “zacementira” sadašnje “stanje na (međunarodnom) terenu”. Svakako, uz  više puta naglašavano verbalno zalaganje da se iz prašnjavih nacionalnih sanduka Evrope više ne vade zakopane ratne sekire.

Takođe, kreatorima nove istorije više je nego potrebno da proizvoljnim tumačenjem preinače istorijski nedvosmisleno dokazanu činjenicu da je Principov atentat na austrougarskog nadvojvodu bio samo izgovor, a nikako uzrok za potonji rat i agresiju na Srbiju koja je, tek što je pobedonosno izašla iz dva balkanska rata, bila i ljudski i materijalno iscrpljena i bez dovoljno snage ili motiva za novi ratni sukob sa neuporedivo moćnijom austrougarskom carevinom. I na kraju, zagovornici istorijske revizije dešavanja od pre jednog veka, žele da po svaku cenu onemoguće nekakvo novo političko, ekonomsko ili društveno približavanje i eventualno objedinjavanje danas toliko rasparčanih balkanskih naroda i državica. Tragičnom ironijom sudbine, i danas, baš kao i pre sto godina, zemlja odakle je potekao Gavrilo Princip nalazi se pod tuđim “starateljstvom” i funkcioniše kao svojevrsni protektorat međunarodne zajednice.

Vodeći zagovornik obračuna sa Srbijom: Nadvojvoda Franc Ferdinand

Vodeći zagovornik obračuna sa Srbijom: Nadvojvoda Franc Ferdinand

ZAR OKUPATORU SPOMENIK: Moglo bi se reći i da je odabir grada u kome će se održati “centralna proslava”, odnosno međunarodni naučni skup posvećen stogodišnjici od početka Prvog svetskog rata, takođe u funkciji revizije važećih istorijskih činjenica. Iako je rat počeo objavom, a dan kasnije i napadom Austrougarske na Srbiju 29. jula 1914, dakle čitavih mesec dana kasnije u odnosu na atentat, postavlja se pitanje zašto je Evropa izabrala baš Sarajevo, a ne, recimo, Beograd, da bude domaćin ovog skupa? Uostalom, Srbija je podnela i daleko najveće žrtve u Velikom ratu, proporcionalno broju stanovnika gledano, a zašta su joj – rečima i delom – odali priznanje tadašnji saveznici. Ispada tako da će sâm čin atentata na austrougarskog Nadvojvodu zaseniti povod, tok, ali i ishod četvorogodišnjeg rata. To se posebno ogleda u činjenici da su aktuelne vlasti u gradu na Miljacki omogućile da glavnu reč na predstojećem međunarodnom skupu vode učesnici iz poraženih država poput Nemačke, Austrije, Mađarske ili Bugarske. Već dovoljno otrežnjujuća je i namera da se Francu Ferdinandu u Sarajevu podigne spomenik, što je politički, ali i istorijski nonsens, jer ne postoji drugi poznati slučaj da se u bilo kojoj zemlji spomenici podižu okupatorima.

A kada je već o spomenicima reč, podsetimo i se zlehude sudbine mermerne ploče, postavljene u Sarajevu tridesetih godina 20. veka, koja je namerno oštećena 1991. godine i kasnije u potpunosti uklonjena. Na njoj je crvenim slovima, ćirilicom, pisalo: “Sa ovoga mjesta 28. juna 1914. Gavrilo Princip svojim pucnjem izrazi narodni protest protiv tiranije i vjekovnu težnju naših naroda za slobodom. Na novoj ploči, latinicom i na engleskom jeziku, piše: “Sa ovog mjesta 28. juna 1914. Gavrilo Princip je izvršio atentat na austrougarskog prestolonasljednika Franca Ferdinanda i njegovu suprugu Sofiju. Interesantno je ovde pomenuti da su i nacisti, prilikom vojnog ulaska u Sarajevo 1941, takođe skinuli mermernu ploču na kojoj je bila posveta Principu i svim pripadnicima Mlade Bosne.

Dve verzije istine: Stara i nova spomen-ploča posvećena Gavrilu Principu

Dve verzije istine: Stara i nova spomen-ploča posvećena Gavrilu Principu

“TERORIZAM” I POLITIZIRANJE: U vrhunski istorijski egzibicionizam, ako hoćete,  spada i falsifikatorska i netačna terminologija koja se u poslednje vreme, posebno u zapadnim krugovima, obilato koristi kada se govori o Vidovdanskom atentatu. Koristeći pojam “terorizam”, odnosno “terorista” belosvetski autori, naučnici i mediji na providno jeftin, tabloidiziran način –  nažalost, potpuno primeren percepciji savremenog javnog mnjenja – sugerišu da se takav čin, suprotno zdravoj logici, svrstava u teroristička (ne)dela po ugledu na ona koja se odigravaju na Bliskom istoku, recimo. Terorizam kao pojam doskora se nije upotrebljavao u naučnoj terminologiji, pa samim tim, Gavrilo Princip nije ni mogao da se bavi bilo kakvim oblicima terorizma. Ili kako je to svojevremeno objasnio akademik i istoričar književnosti Predrag Palavestra, koji je veliki deo svog istraživačkog rada posvetio upravo književnosti Mlade Bosne, rekavši da “ubistvo tiranina istorija svrstava u herojska dela i ono služi kao simboličan čin otpora, hrabrosti i vrline”, te da “nije isto zatvarati vodu jednome gradu, otimati putnike, pucati nasumice ili mučki ubijati iz busije, i na drugoj strani viteški stati oči u oči pred neprijateljem”.

Jer, nije Gavrilo otišao u carski Beč i tamo se digao u vazduh na prepunom Stephansplatz-u ili pucao na Ferdinanda ispred njegove kuće, nego je on to učinio u porobljenom Sarajevu kao očajnički čin političkog i društvenog oslobađanja od okupacije i tiranije Austrougarske u Bosni. Nije stoga slučajno jedan naš znameniti pesnik, govoreći o Gavrilu Principu, rekao kako je reč “o čoveku sa imenom arhanđela i prezimenom koje označava najviše moralno načelo”. Uostalom, revolucionarni, odnosno anarhistički događaji koji su se odigrali na prelazu 19. i 20. veka, u koje spada i čin Gavrila Principa, nikako ne mogu biti tipični samo za Balkan. Obaška što pojedini krugovi, koji imaju za cilj da naučno “verifikuju” zamenu teza oko uzroka Prvog svetskog rata, uporno pokušavaju da stave ideološki i politički znak jednakosti između Gavrila Principa i drugih pripadnika Mlade Bosne, sa tajnim društvom “Crna ruka”, koju je predvodio generalštabni pukovnik Dragutin Dimitrijević-Apis. I na ovu planski smišljenu provokaciju, smatraju ozbiljni istoričari, nikako ne bi trebalo nasedati.

SRBI SU KRIVI, KO BI DRUGI: Druga je već stvar šta se, u osvit stogodišnjice od atentata, pokušava načiniti u pojedinim sarajevskim “federalnim” krugovima, uz nemalu podršku pojedinih zapadnih sila: a to je da se prekrajanjem istorije, falsifikovanjem činjenica i spinovanjem javnog mnjenja, događaj iz 1914. „duhovno“ i ideološki poveže sa nedavnim ratom u Bosni, srpskom opsadom Sarajeva 1993. ili zločinom u Srebrenici? Tu neskrivenu želju da se Gavrilo Princip, a posredno i čitav srpski narod, prikažu u što gorem svetlu, možemo uočiti i na primeru očiglednog manipulisanja potpuno izmišljenim podatkom da je supruga Franca Ferdinanda, Sofija Hotek, navodno bila trudna, što je opovrgnuto, kako činjenički, tako i biološki. Grofica je u trenutku atentata na austrougarskog Nadvojvodu imala 47 godina, a nekoliko godina ranije bila je podvrgnuta i složenoj operaciji, posle jedne neuspele trudnoće.

Sva je prilika da se manipulativnim metodama spinovanja informacija, a koje se obilato primenjuju u osvit stogodišnjice od Velikog rata, želi, otprilike, reći sledeće: da nije bilo tradicionalno,  jel’te, “remetilačke” Srbije i njihovih “nacionalista”, da se te übercivilizovane evropske zemlje nikako ne bi uhvatile za gušu i međusobno masakrirale. Drugim rečima, da Prvi svetski rat rat ni u kom slučaju nije otpočeo zbog potrebe Austrougarske da pošto-poto “oživi” svoju, krizom i vremenom već načetu monarhiju, niti usled davnašnje ambicije vojno i politički ojačale Nemačke da se teritorijalno proširi na račun drugih evropskih zemalja i pridobije status kolonijalne sile.

ČOJSTVO RUDOLFA CISTLERA: Suđenje Gavrilu Principu i ostalim pripadnicima Mlade Bosne, optuženim za atentat na austrougarskog nadvojvodu, počelo je 12. oktobra 1914, kada je čitava Evropa već bila u ratnim rovovima. Po službenoj dužnosti, za njihovog branioca izabran je mladi, u stručnim krugovima toga doba nedovoljno poznati advokat, Rudolf Cistler, po nacionalnosti Hrvat austrijsko-nemačkog porekla. Možda upravo zbog takvog jednog bekgraunda, za očekivati je bilo da će se taj neiskusni mladi pravnik idealno uklopiti u puku formalnost sudskog procesa, sa unapred određenim krajem. Međutim, desilo se upravo suprotno. Rudolf Cistler, vođen  svojim moralnim i profesionalnim integritetom, odbija da saučestvuje u već viđenoj sudskoj farsi i počinje zaista da brani optužene. I to na kakav način! U potpunosti je pobio dve ključne tačke optužbe: za veleizdaju, sa navodnom namerom atentatora  da na silu Bosnu i Hercegovinu otmu od Austrougarske monarhije i pripoje je Kraljevini Srbiji, kao i da su krivi za “potajno umorstvo iz zasjede prestolonaslednika”.

Dosledno branio pravdu i zakon: Rudolf Cistler, branilac pripadnika Mlade Bosne

Dosledno branio pravdu i zakon: Rudolf Cistler, branilac pripadnika Mlade Bosne

Cistlerovi argumenti bili su neumoljivi – tvrdio je da se optuženima ne može suditi za “ubistvo prestolonaslednika”, već za “ubistvo”, jer po “našem zakonu, povreda prestolonaslednika ne poznaje posebnu zaštitu”. Takođe, obesmislio je i drugu tvrdnju optužnice, po kojoj je cilj atentatora bio teritorijalno odvajanje Bosne od Austrougarske, ukazujući da ona nije bila pravno utemeljena, jer je i sâma aneksija Bosne i Hercegovine nelegitimna, imajući u vidu da nije bila ratifikovana u austrijskom i ugarskom parlamentu. Drugim rečima, ako Bosna, u formalno-pravnom smislu, nije bila deo Austrougarske carevine, nije se ni mogla otcepiti od nje. Zbog nepristajanja da se optužnica protiv atentatora temelji na goloj sili, a ne na zakonu – i malo je reći, iskazane nasvakidašnje lične i profesionalne hrabrosti – Rudolf Cistler bio je prognan iz Sarajeva. Za dlaku je čak izbegao da ga izvedu pred vojni sud,  gde su se, inače, izricale samo smrtne kazne. Interesantan je podatak da se za takav epilog najrevnosnije zalagao sudija i pravnik Nikola Mandić, koji je, tek koju deceniju kasnije, postao predsednik vlade NDH u vreme Ante Pavelića.

(Nastaviće se)

 

Advertisements

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s