Može li se sprečiti totalni rat u Siriji?

Dok se međunarodna retorika oko Sirije iz dana u dan zaoštrava, a dvogodišnji građanski rat u toj zemlji preti da eskalira u širi regionalni sukob, uz već najavljeno učešće strateških bombardera i krstarećih raketa Sjedinjenih Država i njihovih zapadnih saveznika poput Velike Britanije i Francuske, postavlja se pitanje koji su to geopolitički ili ekonomski razlozi jedan, donekle “lokalni” konflikt –  u početku nalik onima u Tunisu, Egiptu ili Libiji – tako oštro podelili, kako zemlje Bliskog Istoka, tako i velike svetske sile?

Da bismo razumeli uzroke ove sadašnje nestabilnosti u regionu, moramo se vratiti malo u prošlost, kada su, nakon I svetskog rata i poraza, na teritoriji Bliskog Istoka uticajnog, Osmanskog carstva, formalnu vlast “na terenu” preuzele kolonijalne zapadne zemlje, pre svih, Velika Britanija i Francuska. Ne računajući Egipat, Tursku ili Iran, koje baštine dugu tradiciju i čvrst nacionalni identitet, gotovo sve ostale zemlje Bliskog istoka, proizvod su „modernog“, više nego proizvoljnog određivanja granica stvorenih država, njihovog etničkog sastava ili državnog uređenja obavljenog od strane zapadnih sila. Ne obazirući se na lokalne posebnosti, verske različitosti ili još uvek ukorenjene plemenske uticaje, Britanci i Francuzi crtali su i aljkavo “docrtavali” nove mape zemalja regiona, stvarajući time latentnu nestabilnost na tom području. Primera radi: Sve do 2003. u Iraku je vladala sunitska manjina, iako čak dve trećine stanovništva te zemlje čine Šiiti. Isto važi i za Bahrein, gde sunitska monarhija vlada nad populacijom koja se sastoji od 70% rivalskih Šiita. Liban je bukvalno podeljen između Šiita, Sunita i Hrišćana. Ni Sirija nije nikakav izuzetak. Više decenija vođena gvozdenom rukom pripadnika manjiske alavitske zajednice (bliske šiitskom islamu), gde većinu pripadnika stanovništva čine Suniti, Sirija danas prolazi kroz turbulencije koje mogu trajno promeniti “krvnu sliku” čitavog Bliskog Istoka.

KO JE NA ČIJOJ STRANI: I upravo na primeru Sirije, mogu se vrlo jasno prepoznati isprepletani uticaji i namere, kako regionalnih, susednih bliskoistočnih zemalja, tako i interesi vodećih svetskih sila, pre svih Sjedinjenih Država i Rusije. Geografski i politički gledano, Sirija je “raskrsnica” čitavog Bliskog Istoka, nešto poput Srbije na Balkanu. Graniči se sa Turskom na severu zemlje, Libanom i Izraelom na zapadu, Irakom na istoku, kao i sa Jordanom na jugu. Građanski rat u Siriji, međutim, šireg je “političkog intenziteta” nego što je puka geografska isprepletanost u pitanju. Sa jedne strane, Siriju podržavaju moćni regionalni igrač, Iran, dalje Liban, posebno preko svog “vojnog krila”, pokreta Hezbolah, koji je dugo godina finansiran upravo od strane sirijskog režima. U regionalne “protivnike” sirijskog predsednika Bašara al-Asada, pre svih, spadaju Turska, zabrinuta zbog sopstvenog “kurdskog pitanja”, koje se iz Sirije lako može “preliti” na njenu teritoriju i eventualno pobuniti lokalne pripadnike kurdske manjine; dalje, tu su i Saudijska Arabija i Katar, koje finansijski i oružjem podržavaju sunitske frakcije u borbama protiv sirijskog predsednika i njegove vojske. Svoj interes u zaoštravanju sukoba u Siriji ima i Al Kaida, jer joj se političkim, društvenim i državnim slomom Sirije, otvara novi prostor odakle će moći nesmetano da vodi svoje operacije po Bliskom Istoku.

Ratni haos u Siriji: Sravnjeni grad Alep

Ratni haos u Siriji: Sravnjeni grad Alep

Izrael se ponaša prilično uzdržano prema ratnim sukobima u Siriji, uprkos pretnjama Damaska da će prvi biti napadnut ukoliko se rasplamsa totalni rat, te je diplomatski daleko više angažovan u odnosima prema Iranu i njihovom nuklearnom programu. Sličnu poziciju “uzdržanosti” pokazuju i neke evropske zemlje, posebno Nemačka i Italija, kao i Kina, koja se već tradicionalno zalaže da se sukobi reše “diplomatskim sredstvima”. Sa druge strane, najmoćniji protivnici vlasti u Siriji, administracija Sjedinjenih Država, Velika Britanija i Francuska sve više se zalažu za vojnu intervenciju u toj zemlji, po ugledu na Libiju 2011. godine, posebno u svetlu nedavnog napada hemijskim oružjem protiv civilnog stanovništva, za koji se, inače, međusobno optužuju obe strane u sirijskom konfliktu. Za predstavnike Amerike, potpredsednika Bajdena i državnog sekretara Džona Kerija “nesumnjivo” su za hemijski napad odgovorne snage Bašara al-Asada. Sa druge strane, zvanična Moskva odbacila je ocenu SAD da je vlada Sirije kriva za incidente sa upotrebom hemijskog naoružanja, navodeći “odgovarajuću argumentaciju ruske strane”, kako je to šturo saopštilo Ministarstvo inostranih poslova Rusije.

RUSKI INTERES: Rusija, inače, ima više nego ozbiljne razloge da sa zabrinutošću prati dešavanja u Siriji. Rusi u toj zemlji imaju jedinu pomorsku bazu i vojno-industrijski kompleks van teritorije bivšeg Sovjetskog Saveza, u sirijskoj luci Tartus, što im omogućava snažnije geostrateško prisustvo u Mediteranu i samim tim na Bliskom Istoku. Drugo, Rusija ima realne finansijske interese u Siriji: vrednost vojnih ugovora koje je Moskva potpisala sa zvaničnim Damaskom prevazilazi pet milijardi dolara. Ako se zna da je Rusija, prema nekim procenama, usled sankcija koje je međunarodna zajednica uvela Iranu, samo u toj zemlji izgubila gotovo 13 milijardi dolara, kao i da je ostala bez još četiri i po milijarde iz ugovora koji su raskinuti nakon intervencije NATO u Libiji, razumljiva je zabrinutost Moskve za post-konfliktni razvoj događaja u Siriji. Ali, nije samo ruski vojni kompleks u pitanju.

Saveznici u interesu: Vladimir Putin i Bašar al-Asad

Saveznici u interesu: Vladimir Putin i Bašar al-Asad

Ruske kompanije imale su izuzetno velike investicije u Siriji, posebno u infrastrukturi, energetskom sektoru, kao i u turizmu, ukupne vrednosti od 19.4 milijarde dolara u 2009. godini. Imajući u vidu sličan obrazac kojim je sprečeno lukrativno rusko ulaganje u Iraku 2002. godine, do kojeg, usled rata i naknadne okupacije Iraka, naravno nikad nije došlo, ruska strana snažno se zalaže da se očuva postojeći (Asadov) režim na vlasti, čak i po cenu da on sâm više ne bude šef države nakon rata u Siriji.

“SIRIJSKI SPORAZUM”: Ukoliko bi se zapadne zemlje, na čelu sa SAD, Britanijom i Francuskom zaista usudile da izvedu vojnu intervenciju protiv sirijskih snaga, za razliku od Libije 2011-te, Iraka 2003. ili Srbije 1999. godine – koje su gorko osetile posledice “milosrdnog” bombardovanja od strane Sjedinjenih država i NATO pakta – suočile bi se sa daleko ozbiljnijim protivnikom, koji svoju protivvazdušnu odbranu, poučenu iskustvima iz tri prethodna ratna konflikta, gradi i poboljšava već nekoliko decenija unazad. Mediji, takođe, već spekulišu da bi se Obamina administracija najverovatnije opredelila za neku vrstu „kaznenih“ napada sa ratnih brodova iz Mediteranskog mora koji ne bi trajali duže od nekoliko dana.

Ponavlja li se istorija: Karikatura u američkoj štampi

Ponavlja li se istorija: Karikatura u američkoj štampi

U svakom slučaju, pitanje je da li bi nakon toga rat u Siriji, koji je već odneo gotovo 100.000 života, ostao u “njenim” granicama? Ukoliko bi se preneo na susedne države (Izrael, Liban, Turska, recimo) prouzrokovao bi regionalni konflikt sa teškim i nemerljivim posledicama po stabilnost čitavog Bliskog Istoka, a možda i šire. Neophodno je, stoga, sprečiti širenje građanskog rata u Siriji diplomatskim sredstvima, podjednakim pritiscima na obe strane koje učestvuju u konfliktu (a ne samo, po oprobanom receptu iz nedavne prošlosti, krivicu svaljivati na jednu stranu), sesti zatim za pregovarački sto, formirati, eventualno, tranzicionu, privremenu vlast, i rešiti pitanje budućeg, trajnog ustrojstva sirijske države. Indikativno je da su upravo Sjedinjene Države ovog meseca „sabotirale“, to jest na neodređeno odložile planirani sastanak visokih delegacije Vašingtona i Moskve u Hagu, gde je trebalo da se razgovara o pripremi međunarodne konferencije o Siriji. Možda bi budući razgovori o Siriji mogli da se organizuju čak i po ugledu na aktuelne Briselske pregovore, kojim se, korak po korak, uz međunarodno (u našem slučaju evropsko) posredovanje, rešavaju odnosi Srbije i samoproglašenog “nezavisnog” Kosova, što da ne?

Advertisements

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s